دلایل طرح پیشنهاد اخراج سفیر آمریکا از ترکیه

 سخنان تام باراک در آنتالیای ترکیه واکنشی گسترده به دنبال داشت و چند سیاستمدار، پیشنهاد اخراج او را مطرح کردند.

به گزارش تسنیم، اخبار و حواشی مربوط به دیپلمات جنجالی آمریکا در ترکیه، همچنان ادامه دارد. به جرات می‌توان گفت، آنکارا هیچگاه سفیری تا این اندازه جنجالی و پرحاشیه به خود ندیده است.

اغلب سخنرانی‌ها، مصاحبه‌ها و حتی پست‌های توییتری تام باراک سفیر آمریکا در ترکیه، موجب تنش آفرینی و حواشی بسیار می‌شود. او به تازگی در مجمع دیپلماسی آنتالیا نیز سخنانی بر زبان آورد که بسیاری از سیاستمداران و تحلیلگران ترکیه را خشمگین کرد و باعث تحریک آنان شد. 

تام باراک که تاکنون چندین بار درباره تمدن، جوامع، دموکراسی و سیاست در کشور‌های منطقه افاضات عجیب و تحریک‌کننده‌ای بر زبان آورده، این بار در مجمع دیپلماسی آنتالیا مدعی شد که دموکراسی برای کشور‌های خاورمیانه مناسب نیست و بهتر است کل این منطقه به شکل «مونارشی» اداره شود!

این در حالی است که در تعریف نظام‌های سیاسی و حکمرانی مونارشی، یک پادشاه مقتدر در رأس حکومت قرار می‌گیرد و با اقتدار و استبداد و بی‌توجهی به خواسته‌های مردم و نخبگان سیاسی، کشور را بر اساس تمایلات خودش اداره می‌کند.

روشنفکران ترکیه‌ای می‌گویند: در سخنان تام باراک، ردپای آشنایی از همان نگاه کلاسیک از بالا به پایین استعمارگران غربی در برابر کشورهای شرقی دیده می‌شود و از این گذشته، او در ترکیه و در کشوری سخنرانی کرده که جمهوری آن قدمتی 103 ساله دارد و کسی به دوران اقتدار مونارشیک عثمانی، غبطه نمی‌خورد.

یکی دیگر از سخنان جنجالی تام باراک در مجمع دیپلماسی آنتالیا، این بود که به باور او زمینه بسیار مطلوب و مساعدی برای همکاری سیاسی بین ترکیه و رژیم اسرائیل وجود دارد و طرفین نباید این فرصت را از دست دهند.

خطا نیست اگر کل تیم ترامپ را تیم دلّال‌ها، تجار، شومن ها و چهره‌های جنجالی بنامیم. چرا که علاوه بر ویتکاف دلال قدیمی، تام باراک از رفقای نزدیک ترامپ نیز به شغل تجارت و دلالی مشغول بوده و ارتباطی با دنیای دیپلماسی نداشته است.

او بیش از چهل سال از عمر خود را صرف دلالی و تجارت با کشور‌های عربی از جمله امارات متحده عربی و عربستان سعودی کرده و پرونده‌های تخلف و تبانی مالی او نیز به زحمت و با استفاده از نفوذ سیاسی از میان برداشته شد.

با این حال، دونالد ترامپ در دومین دوره ریاست جمهوری‌اش، دو ماموریت حساس را به باراک سپرد: سفارت آمریکا در ترکیه و نمایندگی ویژه ترامپ در سوریه.

البته علاوه بر این‌ها، مدیریت مذاکرات لبنان و مسائل مربوط به کرد‌ها نیز عملاً به او واگذار شد. با این حال به قول رسانه‌های ترکیه، باراک یک سفیر پروازی است که به ندرت به آنکارا می‌رود و گاهی به صورت تفننی در استانبول و در ساختمان کنسولگری آمریکا حضور پیدا می‌کند.

پایگاه خبری تحلیلی یتکین ریپورت ترکیه از این موضوع خبر داده که حساسیت بالای نخبگان سیاسی و رسانه‌های ترکیه به اظهارات تام باراک، به این دلیل است که او اهمیت تاریخ جمهوری و دموکراسی در ترکیه را نادیده گرفته و از دیگر سو، می‌داند که مقامات دولت و حزب عدالت و توسعه، نگاه ویژه‌ای به آمریکا و سفیر آمریکا دارند و هر خبط و خطای او، مابه ازای خاصی نخواهد داشت. بنابراین هر چه دلش بخواهد بر زبان می‌آورد.

تام باراک در سخنرانی خود ضمن نامناسب دانستن ساختار‌های سیاسی مبتنی بر همفکری، مشورت، نهادمند و دموکراتیک برای کشور‌های خاورمیانه گفته بود: «تنها چیزی که در خاورمیانه مؤثر است، حکمرانی مبتنی بر رژیم‌های رهبری مقتدر است. بدون تعارف باید گفت، لفاظی‌های دموکراسی یا حقوق بشر در این منطقه شکست خورده و نتوانسته نتیجه بگیرد».

اظهارات او در مورد «رهبری قوی» و ساختار‌های سلطنتی که ثبات را در خاورمیانه ایجاد می‌کنند، به سرعت در ترکیه به عنوان «شکست دموکراسی» تفسیر شد. واضح است که چنین اظهاراتی سؤالات جدی در مورد ارزش‌های دموکراتیک ایجاد می‌کند و انتقاد از آن طبیعی است.

سخنان باراک، با انتقادات شدیدی در ترکیه، به ویژه در میان محافل اپوزیسیون، روبرو شد. اوزگور اوزل، رهبر حزب جمهوری خلق اعلام کرد: «این رویکرد سفیر آمریکا غیرقابل قبول است. او باید حد خود را بداند. درخواست من از دولت و وزارت امور خارجه این است که تام باراک به عنوان عنصر نامطلوب (Persona non grata) معرفی شده و از آنکارا اخراج شود. در کشوری که جمهوری دموکراتیک آن به دست غازی مصطفی کمال تأسیس شده، چطور می‌توانی جرات کنی از منارشی و استبداد تعریف و تمجید کنی؟»

همچنین اکرم امام اوغلو شهردار زندانی استانبول نیز گفته «این نشانه‌ای از ضعف دولت ماست. سفیر آمریکا از روزی که به این سِمت رسیده، با گاف‌های پی‌درپی همه را تحریک کرده است. با این حال، هنوز توسط دولت به عنوان یک مخاطب مشروع شناخته می‌شود». 

شبکه تلویزیونی سوزجو در گزارشی، واکنش‌های تند سیاستمداران ترکیه به سخنان تام باراک را مهم ارزیابی کرده و می‌گوید: تام باراک طوری صحبت می‌کند که گویی به عنوان حاکم نظامی یا والی و نماینده یک دولت استعمارگر یا اشغالگر در آنکارا حضور یافته و آزاد است به هر شکلی که دلش می‌خواهد اظهارنظر کند. 

در دیگر سو، فاتح اربکان رهبر حزب دوباره رفاه و فرزند مرحوم نجم الدین اربکان نخست وزیر اسلامگرا و صهیونیست ستیز سابق ترکیه نیز گفته است: «ادعا‌های سفیر آمریکا بسیار ترسناک است، آسمان و زمین باید از این پیشنهاد بیشرمانه بلرزد، او می‌گوید که ترکیه با اسرائیلِ کودک‌کش همکاری کند».

همچنین محمود آریکان رئیس حزب سعادت، حسین باش رهبر حزب ترکیه مستقل (BTP) و مساوات درویش اوغلو رهبر حزب خوب یا‌ ایی پارتی، از دیگر سیاستمدارانی بودند که اظهارات تام باراک را غیرقابل قبول دانسته و خواستار آن شدند که وزارت امور خارجه ترکیه به شکل رسمی به او تذکر بدهد. 

آلپ ارسلان اُز اَردَم از نویسندگان و تحلیلگران ترکیه‌ای مقیم آمریکا نیز می‌گوید: «سخنان تام باراک درباره اقتدار، مونارشی و رهبری قوی در مجمع دیپلماتیک آنتالیا، تفسیر‌های تندی به دنبال آورد. به نظرم آن چه محل بحث دارد، درک باراک از دیپلماسی جدید است. به باور او، دیپلماسی معادل گفتگویی است که مانع از گلوله، موشک و راکت می‌شود. باراک سوریه را یکی از بزرگترین آزمایش‌های دیپلماسی جدید توصیف کرده و می‌گوید: «چه کسی می‌توانست پیش‌بینی کند شخصیتی که زمانی بنیانگذار النصره بود، امروز بتواند رئیس جمهور سوریه شود؟ این نشان می‌دهد که تحولات سیاسی در منطقه بیشتر از آنکه تحت تأثیر انتظارات هنجاری باشد، تحت تأثیر موازنه قدرت در صحنه شکل می‌گیرد. از دید باراک، فرآیند‌ها خطی نیستند، نتایج غیرقابل پیش‌بینی هستند و مشروعیت نه تنها از هنجار‌ها، بلکه از عملکرد بر روی ارض واقع ناشی می‌شود. اگرچه این امر، امکان انعطاف‌پذیری را فراهم می‌کند، اما خطر فرسایش هنجاری را نیز به همراه دارد».

در پایان باید گفت: واکنش تند بسیاری از سیاستمداران و تحلیلگران ترکیه به سخنان باراک، نشانه آشکاری از قدرت گرفتن رویکردهای آمریکاستیزی در میان نخبگان سیاسی ترکیه است. چرا که تا چند سال پیش، رهبران هیچکدام از احزاب سیاسی مشهور ترکیه تا این اندازه به شکل شفاف علیه آمریکا موضع گیری نمی کردند.

البته باید به این نکته نیز اشاره کرد که حزب حاکم ترکیه درباره این موضوع رویکرد محتاطانه اتخاذ کرده و حاضر نیست انتقاد تندی علیه آمریکا مطرح کند.